Nëna

NËNA

Tregim nga Xhevair Lleshi

 

“Në datën 7 tetor, në orën 12.00, do të takohemi në restorantin e ish hotel Turizmit, me rastin e 100 vjetorit të Nënës…” Ky ishte mesazhi që u dërgova dy muaj përpara vëllait dhe motrave. Sigurisht secili mund të merrte fëmijët, gjithë çfarë e quante me vend. Unë kisha detyrë t’u shkruaja, t’ua kujtoja që Nëna jonë atë datë mbushte Njëqind vjet. Kishte vdekur po në 7 tetor(!) kur sapo mbushi shtatëdhjetë e nëntë vjet.

Herë pas here gjatë dy muajve mendoja e mendoja vazhdimisht se ç’gjë mund të ishte e veçanta e atij takimi, cila mund të qe gjetja, e veçanta. Sigurisht para meje vinin varg kujtimesh që nga fëmijëria. Shihja fotot, videot, dëgjoja zërin e saj, mbahesha fort pas kujtimeve të ëmbla. Gjithçka më ishte ngulitur thellë dhe kujtesa më qe plot dritë. Kjo puna e kujtesës nuk besoj se lidhet pas fjalëve boshe, por, mendoj, pas disa të fshehtave dhe enigmave herë-herë të pashpjegueshme. Nuk e gjeja dot me shumicë acidin e famshëm ribonukleik që ia mbante kujtdo gjallë kujtesën. Hamendjet kridheshin thellë edhe në pavetëdije dhe pastaj mezi ngriheshin në këmbë si të zgërlaqur, të trembur dhe vetëm të heshtur. Me vete kujtoja fjalët e nënës sime, të cilat shpesh i shoh teksa ulur në kolltuk m’i përmend vazhdimisht. Edhe unë, edhe fëmijët e mi duan ta dëgjojnë time më dhe vërej se nuk kanë të ngopur. U kisha treguar në ditë të veçanta se ç’bënte gjyshja ime nga ana e nënës kur ishte plakur shumë, por derisa vdiq me trupin drejt, buzëqeshjen më të ëmbël në botë të tretur në fytyrën e hijshme. Nuk kam parë tjetër fytyrë aq të bukur. Po t’i vije gjyshes sime për vizitë, apo ta takoje edhe rastësisht, nga futa e saj, ashtu si pa u ndjerë dhe padashur, do të dilnin arra e bajame, madje edhe shegë e ftonj. Ajo grua e motshme vinte erë trëndelinë dhe ftoi të ndenjur. Në sepeten e saj gjithnjë do të kishte edhe trëndelinë, edhe ftonj, edhe gjithçka tjetër të lakmuar…

Vrisja mendjen për ta gjetur të veçantën e nënës sime të shtrenjtë. Befas më ndriti një mendim: Ajo ishte thjesht një grua e veçantë, gati-gati e shenjtë. Nga goja e saj nuk dilnin fjalë të etiketuara “të këqija”, as mallkime, as sharje, asgjë e këtij lloji. Buzëqeshjen e trashëgonte nga e ëma, por edhe fytyrën, fjalët e menduara thellë, trupin e gjatë, flokët kaçurrela e të gështenjtë, sytë e shkruar e të përmbytur nga një blu e thellë dhe e mrekullueshme. Sy më të kulluar nuk kam parë. Ajo e shkruara brenda tyre dukej vërtet mahnitëse. Fliste e fliste aq ngadalë sa mezi dëgjohej. Kurrë nuk e ngriti zërin, megjithëse kur këndonte më dukej si një soprano e lindur. O Zot, ç’zë që kishte! E megjithatë ajo fliste gjithnjë me zë të ulët. “Si miza në qyp”, thoshte nganjëherë im atë kur donte të qeshte me nënën tonë. Se si m’u kujtua kur priti tri motrat mësuese nga Elbasani, që erdhën për të banuar në një hyrje të veçantë të banesës sonë dykatëshe, një si hyrje më vete me korridor e banjë të veçantë. Ne ishim asaj kohe në shtëpi tre fëmijë: unë, motra dhe vëllai, pasi dy motrat e mëdha qenë martuar. Sa i pa që hynë nga porta (portat ne i mbanim kurdoherë, natë e ditë, hapur! Nuk gjeje tjetër vend si kjo lagje, ma merr mendja, në botë!) buzëqeshi aq ëmbël sa të tri motrat, që e shihnin për herë të parë, iu hodhën në krahë dhe i thirrën “mome”. Dhe kështu i mbeti. I dhimbseshin të tria. Vinin edhe nga familje shumë e mirë, e kamur dhe me emër. Apartamenti i tyre u mbush me dritë, lule, aromë tjetër. Një ndryshim që i dha dritë gjithë shtëpisë sonë të madhe e prej guri. Por dritën e vërtetë shtëpisë ia dhanë librat! Po, po, librat. Unë dhe vëllai ende nuk qemë futur në shkollë, por motra ishte klasa e tretë dhe ajo u mrekullua e para. Im atë dhe nëna kishin kryer filloren e vjetër dhe mua më dukeshin sikur dinin më shumë se kushdo tjetër. A do të thoshte se ardhja e tri motrave mësuese do të zhvlerësonte krejt arsimimin e tyre? Nuk e di, por kjo mëdyshje nuk u zgjidh dot asnjëherë…

Befas ne u bëmë një familje e madhe. Hanim e pinim bashkë. Do të dukej tragjedi që të mos hanim darkën bashkë. Ato, motrat mësuese, teksa ktheheshin nga puna në shtëpi, ishin të zhurmshme, por kur hynin në oborr fjalët u treteshin, mbeteshin si pa gojë. Nuk kishte zhurmë shtëpia jonë e madhe. Të imponohej një qetësi tjetërsoj, edhe e këndshme, edhe e frikshme. Nganjëherë mua më bëhej se kjo ishte si një qetësi manastiri. Kisha qenë njëherë në manastirin e Ardenicës, shumë vite më vonë, në vitin e tretë të shkollës së mesme dhe, teksa shkoja nën kolonat e oborrit të manastirit, ndieja në gjithë qenien time një qetësi të përbindshme, të hatashme, që befas më kujtonte oborrin e shtëpisë sonë të madhe e prej guri të fëmijërisë. Radioja e shtëpisë sonë mezi dëgjohej, jo si radiot e fqinjëve që i tundnin muret. Me kohë edhe ato radio e fituan qetësimin, duket edhe nën ndikimin e qetësisë sonë. Një qetësi sublime. Mësueset tona të zhurmshme heshtnin, por çipi i buzëqeshjes së tyre vetëm pak, një fill shkrepëse donin, dhe do të ndizeshin menjëherë, si shpërthim. Edhe ne fëmijët e shihnim dhe e ndienim këtë. Madje edhe kur erdhi “moma” dhe ati i tyre, ato ditë të para në shtëpinë tonë, e ndjenë këtë gjë në mënyrë intuitave dhe, pa e flakur buzëqeshjen e ngjitur vetvetiu për këdo që hynte në shtëpinë tonë, u mbërthyen nga heshtja e bukur. Fjalë? Sigurisht kishte edhe fjalë, edhe shaka, edhe dolli, edhe gjithçka tjetër, por gjithnjë “urtë e butë”, përmes asaj metode që kishte sjellë dhe ruajtur tek ne nëna!

– Kjo, – tregonte njëherë im atë, – nuk ka qenë kështu. Përkundrazi ka qenë shpuzë. E qeshura e saj ngrihej gjer në kupë të qiellit. Ndodhi krejt papritur, kur humbëm vajzën e parë, një vjeçe. E humbëm, sikur e përpiu dheu! Nuk e gjetëm dot kurrë. Thirr e bot. Thirr e s’ka. Kësaj times sikur iu tret gjithçka brenda dy ditësh. Nuk lamë zgavër e rrëzë peme të Biftës, nuk lamë rrugë e rrugicë, nuk lamë fshat, xhami e kishë pa kërkuar! Eh, e humbëm vajzën, dritën tonë! E përpiu dheu. E hëngri ndonjë bishë, a, e rrëmbeu Njeriu i Padukshëm, a! Nuk e di, nuk them dot asgjë. Është peng i madh ky! Të tremb! Eh! Duket që “moma” pati një goditje të madhe dhe befas u tjetërsua. I humbi të gjitha fjalët, këngët, të qeshurat dhe gjithçka që mbeti nga brendësia e saj është buzëqeshja. Shiheni ç’buzëqeshje ka! O Zot i madh! Engjëll e jo njeri!…

Im atë e nderonte shumë gruan e tij. Edhe ne, është pak të thuash se e donim nënën tonë, ne e nderonim atë në një mënyrë të shenjtë. I vinim re, sa herë gjendeshim në shtëpi. E shihnim kur i vinte e ëma, e motra, vëllezërit e saj, vëllai i babait tonë, nipër e mbesa nga të dy krahët familjarë, fqinjët, miq të panjohur. E njëjta buzëqeshje, e njëjta dritë, e njëjta mërmërimë dhe bukuri mrekulluese. Nuk dallonte njërin nga tjetri, të largëtin nga i afërti, të panjohurin nga njeriu i saj, njeriun e burrit nga vëllai i saj. Një përzemërsi e hatashme buronte nga e gjithë qenia e saj. E mbi të gjitha qetësia sublime, e madhe, magjike, shpirtërore. Nuk e gjeje dot kund tjetër, jo! Kurrë! Edhe në botën e përtejvarrit, besoj, nuk e besoj se do ta gjeje një qetësi të tillë të bukur, një qetësi plot jetë e kumbim, gjalluese dhe plot gazmend, ndonëse të qeshurat nuk qenë kurrë shungulluese, nuk qenë asnjëherë britma por kjo ishte aty e pranishme ndonëse zë-ulur, e qetë dhe e shenjtë, e bukur, e hijshme, e vetvetishme. Jo, nuk e gjeje dot tjetërkund…

Prita dy muaj që të vinte data shtatë tetor. Më dukej hera-herës se do të prisja edhe nënën time, i emocionuar, i malluar dhe i preokupuar ndërkohë. I preokupuar sepse duhet t’i bashkëngjisja vetes edhe një ceremonial në turizmin e dikurshëm të qytetit tonë. Nuk qe gjë e lehtë. Por edhe kësaj radhe shfrytëzova taktikën e nënës sime: kur i do gjërat bëhen vet! Mos u tremb prej tyre dhe mos u mundo t’i bësh patjetër të bien në sy, se padashur, duke shfrytëzuar një gjë të veçantë, qoftë edhe një fije bari, ajo bëhet pastaj e veçanta e bukur dhe pikërisht ajo mbahet mend. Qesha me vete. Më erdhi ndërmend një gjë e thjeshtë dhe e veçantë që përdorte ime më vazhdimisht, çdo ditë, çdo herë që uleshim në tryezë. Buzëqesha edhe njëherë. E kisha brenda vetes të veçantën e madhërishme. Do ta përjetoja gjithnjë dhe me thellësi murgu këtë të veçantë.

Njerëzit e mi, motrat, vëllai, gra, burra, nipa e mbesa, të rritur e të vegjël. Restorantin e kisha zënë për katër orë. Gjithçka ishte gati. Fjalë përshëndetëse. Takime mjaft të përzemërta me njëri-tjetrin. Ndonjëri ishte edhe i panjohur për ne e konkretisht për mua. E gjithë salla, me gjashtë tryeza të mëdha, ishte shtruar edhe të paktën për katër vetë më shumë. Kamerierët më thanë që t’i hiqnin, kurse mua m’u desh t’i kundërshtoja e t’i linin tryezat ashtu siç ishin të shtruara. Duhej bërë vetëm një korrigjim. Në çdo tryezë nuk duhej të ishin tufa me lule. Me sa dukej qemë keqkuptuar: u kisha thënë në çdo tryezë duhej nga një karafil i kuq, boshtor e në vazo tepër të ngushtë. Kuptohet që i kishin rënë shkurt, e ndërkohë, duke zbatuar shijet e tyre. Ua thashë këtë gjë dhe ata po mundoheshin ta kalonin me të qeshur. Dola në holl dhe pastaj në ballkonin e jashtëm. Vura re se karafilat e kuq bishtgjatë dhe të çelur për bukuri ishin aty, por me sa duket pronari nuk pat dashur t’i priste. Të paktën kështu mendova. Gjeta lulishtarin dhe i thashë arsyen pse i kërkoja degët e karafilave në atë formë. E njihja kopshtarin dhe ai na njihte sepse ishte nga lagjja jonë. “Po, po, e di zotëri! I ka dalë zëri asaj. E kanë dëgjuar edhe shumë të tjerë! Të rroni e ta kujtoni, djalë!…” E ç’djalë isha unë? “Duhen vetëm të kuq!” i thashë. “E di”, tha dhe pas pak erdhën gjashtë karafila të kuq. U gjetën edhe gjashtë vazo të ngushta e të gjata. Kamerieri u hodhi nga pak ujë dhe i vuri në çdo tryezë. “Edhe sofrabezi duhet i bardhë në çdo tryezë!” kërkova. Me pak mundim edhe kjo u arrit. Duket që e kishin marrë thjesht si porosi fjalën time kur e zura restorantin dhe kisha bërë pagesën…

Tani thuajse ishim gati. Motrat po fshinin sytë. Po. Ishte shumë e vërtetë që nëna ime, darkë, drekë e mëngjes e shtronte kështu tryezën: një sofrabez i bardhë dëborë dhe në mes një karafil i kuq në vazo të ngushtë qelqi, që rronte afër dhjetë ditë a më tepër, varur nga ndërrimi i ujit. Kështu qemë mësuar dhe këtë e dinin të gjithë, edhe ata që nuk e kishin njohur kurrë nënën tonë. Emocion vërtet i veçantë. Të gjithë sa ishin buzëqeshnin dhe askush nuk fliste me zë të lartë. “Të lumtë!” më tha motra e madhe, me një buzëqeshje engjëllore, që i afrohej paksa buzëqeshjes qiellore të nënës. Tek asnjë nga motrat nuk e gjeta dot atë buzëqeshje. Të paktën afroheshin… Qemë bërë gati të fillonim, kur ndjeva më tepër se dëgjova, lëvizje në holl, pranë derës së restorantit. U ngrita dhe… tri mësueset tona, tri pjesëtaret e shtëpisë sonë të dikurshme ishin aty. Shtanga dhe jo vetëm unë. Buzëqeshnin dhe pëshpëritnin. Panë portretin e madh të nënës, vënë përkohësisht në faqen ballore të restorantit dhe i vajtën afër për ta ledhatuar. Mina, Lumi e Lavi, të trija, pa e hequr buzëqeshjen enigmatike dhe pëshpërimat mbi shenjtërinë e Vetvetes dhe të Bukës. Një dridhje e fuqishme më tundi fort, por durova dhe buzëqeshja ime shpirtërore nuk u shndërrua. U ulëm dhe uruam.

– Më falni, – tha Mina me zë të ulët. – Nuk qetësohem dot. E njëjta pamje engjëllore, si gjithnjë. Të lumtë! – m’u drejtua veçanërisht. – Çdo gjë është në vendin e vet. Nuk gjej dot fjalë të tjera. Sidomos ky karafil i kuq i përhershëm…

– Edhe unë nuk gjej dot fjalë që t’ju uroj mirëseardhjen!

– Ja, gjallë Tuna! – tha përsëri Mina…

Pas drekës secili mori me vete kujtimet e ringjallura dhe të tria motrat më thanë se tek më kishin dëgjuar në një nga televizionet, ku më kishte shpëtuar padashur edhe shtatë tetori i nënës sime dhe përvjetori i njëqindtë i saj, qenë kujtuar se kjo do të ndodhte dhe na sollën edhe të veçantën e tyre të mrekullueshme. Pak a shumë, siç më tha Mina, edhe ato kishin marrë shumë nga edukata e jashtëzakonshme e nënë Tunës… M’u desh të dhuroja falënderimin e veçantë të jetës sime…

 

Janar 2017

Lini një Përgjigje

Adresa juaj email s’do të bëhet publike. Fushat e domosdoshme janë shënuar me një *